ضرب المثل های پرکاربرد عربی

نگاهی به دوره «ارشد و دکتری عربی و آزمون استخدامی دبیری عربی»

از فارسی به عربی طبق حروف الفبا:

آب زیرکاه
اَخْفَی من الماء تحتَ الرَّفهِ 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
آب که از سرگذشت چه یک وجب ، چه صد وجب
اَنا الغریقُ فما خَوْفی من الَبلل 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
آب رفته به جوی نیاید
الفائتُ لا یُستَدْرَکُ
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
آب در هاون کوفتن / باد در قفس کردن
کالقابِضِ علی الماء 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
آفتاب همیشه پشت ابر نمی‌ماند
شُعاعُ الشّمْس لا یُخْفَی و نورُالحَقّ لا یُطفَی
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
آدم شجاع یک بار و ترسو هزار بار می‌میرد
اِنّ الجَبانَ حتفُهُ مِن فوقه
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
 آشپز که دو تا شد آش یا شور می‌شود یا بی نمک
مِن کثَرهِ مَلّاحِیها غَرقتِ السَّفینهُ
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
آمدی جانم به قربانت ، ولی حالا چرا؟
جادَت بِوَصلٍ حینَ لا ینفع الوَصلُ 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
از چاله درآمد به چاه افتاد.
 کالمُستَجِیر منَ الرَّمضاء الی النّار
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
اگر خواهی عزیز شوی یا بمیری یا دور شوی
زُرْ غِبّاً تَزْدَدْ حُبّاً.
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
اگر بگویم ماست سفید است می‌گوید سیاه است
لَوُقُلْتُ ثَمْره لَقال جَمْره 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
این به آن در 
تِلکَ بتلکَ یا عَمْروُ  
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
از مکافات عمل غافل مشو.
کما تَدِینُ تُدانُ 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
این گوی و این میدان
هذاالفرسُ و هذا المیدان 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
این ره که تو می‌روی به ترکستان است
ماهکذا تورد یا سعد الإبل 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
آشکارتر از خورشید است. 
أظهرُ من الشمس 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
 آه ندارد که با ناله سودا کند. 
باتَ یَشوی  القراح
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
این کجا و آن کجا
أین الثَـری و أین الثریّا؟ 
 ⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
آدم خردمند دوبار از یک سوراخ نیش نمی خورد
لا یُلدَغُ العاقلُ من جُحر مرّتین 
⪻✿⪼━━━⪻✿⪼
آواز دهل شنیدن از دور خوش است
تَسْمَع بالمُعیدی خیرٌ مِن أن تَراه
━━⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼━━

از کوزه همان برون تَراوَد که در اوست

کُلُّ إناءٍ ینضَحُّ  (یترشّحُ) بما فیه

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
با زبانش مار را از سوراخ بیرون می‌کشد
القَولُ ینفذُ مالا تَنْفُذُ الِابَرُ 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
برای او چاقویش را تیز کرد / چنگ و دندان نشان دادن
لِبَس له جِلد النَّمِر
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
باد ‌آورده را باد می‌برد 
مالٌ تَجْلِبهُ الرِّیاحُ تَأَخذهُ الزَّوابعُ 

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

به دعای گربه سیاه باران نمی بارد.

لیسَ بَصیاحِ الغُرابِ یَجيءُ المَطرُ

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

با دست پس می زند و با پا پیش می کشد

یُقدّمُ رِجلاً ویُؤَخّرُ أُخریٰ

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
پایان شب سیه سفید است
  الغَمراتُ ثمَّ یَنْجَلینَ 

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

پول علف خرس نیست

لیسَ المالُ حشیشَ الصَّحراء
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
تاپول داری رفیقتم ، عاشق بند کیفتم
اِنّ الحبیبَ الی الاِخوانِ ذوالمال 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
تا تنور داغ است نان را بچسبان
سِرْ و قمرٌ لک 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
تیشه به ریشه خود زدن
 کالباِحث عن حَتْفهِ بظَلْفهِ
  ⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
توی هفت آسمان یک ستاره هم ندارد
 لایملکُ شروَی نَقِیر

 ⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
جواب ابلهان خاموشی است
ترکُ الجواب علی الجاهل جواب

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

جوجه‌ها را آخر پائیز میشمارند. 
شاهنامه آخرش خوش است. 
الآخِرةُ فاخِرةٌ

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

جیب خالی، پُز عالی 

البَطنُ جائع و الوَجهُ مَدهون 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
چه بسا سکوتی که از سخن گفتن شیواتر است
ربّ سکوت أبلغ من الکلام 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
حقیقت،‌تلخ است. 
الحقیقة مُــرٌّ
 ⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
حرف او و باد هوا یکی است
و بَعضُ القولِ یَذْهَبُ فی الرِّیاحِ
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
حرف حرف می‌آورد. 
 الکلام یجرّ الکلام
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

حسود هرگز نياسود

 الحسودُ لا يَسود

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
خودم کردم که لعنت بر خودم باد
 یداک اَوْکتا وفُوک نَفَخَ
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
خدا پنج انگشت را مثل هم نیافریده است
لَیسَ القَوادمُ کالخوافی 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
دنیا را آب ببرد او را خواب می برد.
 سِیلَ به و هو لایدری
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
دوری و دوستی
 الهَوَی مِنَ النَوَی
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
دوستی خاله خرسه
ربّما اراد الصَّدیِقُ الاحمقُ نَفَعَک فَضَرَّک
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
در! به تو می‌گویم    دیوار! تو بشنو
اِیّاک اَعْنِی و اسْمَعی یا جَارَتی 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
دست از پا درازتر برگشت
رَجَعَ بخُفَّی حُنَین.
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
دستش به انگور نمی رسد می‌گوید: ترش است.
العُنْقُود العَالی حُصْرُمُ.  
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
دل به دل راه دارد
 مِنَ القَلبِ الی القَلبِ
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
دیوار موش دارد موش هم گوش دارد.
 إنَّ لِلحیطان آذاناً. 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
دست خالی بازگشت ـ دست از پا درازتر برگشت
عاد بخُفَّی حنین ـ عاد صفر الیدین 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
دوست آن باشد که گیرد دست دوست در پریشان حالی و درماندگی
عند الشدائد تعرف الإخوان
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
دست بالای دست بسیار است
 لکلّ فرعون موسی 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
رنگ رخساره خبر می دهد از سرّ درون
طَرْفُ الفَتی یُخبرُ عن جَنانه 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
زیره به کرمان می‌برد، چغندر به هرات
 کمُستَبُضِع التَّمرِ الی الهَجَر
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
زبان سرخ ، سرِ سبز می‌دهد بر باد
ایّاکَ و اَن یَضرِبَ لسانُک عُنقکَ
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
زبان خوش، مار را از سوراخ بیرون می‌آورد
 لَیِّنُ الکلامِ قَیدُ القُلوب
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
زخم زبان از زخم شمشیر بدتر است
کلم اللسان أنکی مِن کلم السنان 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

سالی که نکوست از بهارش پیداست -  
 یَکفِیکَ مِمّا لا تَریَ ما قدْ تَرَی 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
سر و ته یک کرباس‌اند
هَذا الکعکُ مِن ذاک العَجِینُ
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
سیلی نقد به ازحلوای نسیه
بیضة الیوم خیر من دجاجة الغَد 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

سحر خیز باش تا کامروا گردی

 باکِرْ تَسْعَد 

━━⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼━━

شاه می بخشه، شاه قلی می سوزه

الحُرُّ یُعطي والعبدُ یَألَمُ قلبُهُ

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

 شنیدن کی بود مانند دیدن

لیس الخبرُ کَالمُعایَنَة

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

عاقبت جوینده یابنده است
 مَنْ قَــرَعَ باباً و لَجّ وَلَجَ 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
قوز بالای قوز
زاد الطّین بلّه 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
قطره قطره جمع گردد وانگهی دریا شود
حبه حبه تصبح قبه
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

قدر زر زرگر شناسد 

لاتَطَرحِ الدُّرَّ أمامَ الکَلب 

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

کار را که کرد؟ آنکه تمام کرد 

الأعمالُ بِخَواتِمِها

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

 کاسه داغ تر از آش 

مَلَکیّاً أکثر مِنَ المَلِك

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

 کوزه گر از کوزه شکسته آب میخورد

الإسکافي حافي والحائك عریان

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

کاچی به از هیچی

مَن یَمشِ یَرضَ بما رَکِبَ

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
کارد به استخوان رسید
 بلغ السّکین العظم 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
کارد، دسته خودش را نمی‌بُــرد
الرّائدُ لایکذِبُ اَهَلهُ. 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
کم بخور، همیشه بخور.
خَفِّفْ طعامَک تأمَنْ سَقامَک
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
کبوتر با کبوتر باز با باز/ کند همجنس با همجنس پرواز
 اِنّ الطّیورَ علی اَشکالها تَقَعُ
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
کافر همه را به کیش خود پندارد
 یَحْسَبُ المَمْطورُ اَنّ کلّاً مُطِرَ
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
کار را باید به کاردان سپرد
 اَعْظِ القَوسَ بارِیها
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
گرگ زاده عاقبت گرگ شود
 لا یُنْبِتُ البَقلَه اِلاّ الَمْقلَه
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
گر صبر کنی زغوره حلوا سازی
 الصبر مفتاح الفرج 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

گذشته ها گذشته 

الماضي لایُذکَرُ

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

ماهی را هر موقع از آب بگیری تازه ست

لم یَفُت مَن لَم یَمُت

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
مار خوش خط و خال
تحتَ البَرّاق سمُّ ناقِعٌ 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
مار در آستین پروردن است
هذا جَزاءُ مُجیر أُمّ عامِر 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

مثل کبک سرش را زیر برف می‌کند.
الأعمی یَخْرأ فَوق السَّطح وَ یحسَبُ اَنّ النّاس لا یَـرَوْنَــه
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
مرگ شتری است که در خانه همه می خوابد.
 المَوتُ حَوضٌ مَوُرودٌ
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
مشت نمونه خروار است.
 واحدٌ کالَالف
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
مرغ همسایه غاز می‌نماید 
اَلْمَرءُ تَوّاقٌ اِلَی مَا لَمْ یَنَلْ
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
نخود هر آشی است
یَدْرُجُ فی کُلّ وَکْرٍ. 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
نمک خوردی و نمکدان شکستی.
 اَکَلْتُم تَـمْری و عَصیْتُم أمــری.
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
نو که آید به بازار کهنه شود دل آزار
الطَّریفُ خفیفٌ و التّلیدُ بلیدٌ  
لکلّ جدید لذّة.  
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

نه سر پیاز است نه ته پیاز
 لا نَاقَتی فی هذا و لا جَمَلی
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
وعده سرِ خرمن میدهد.
مَواعِیدُ عُرقُوبٍ
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
وقت گل نی
 حتّی یَرِدَ الضَّبُّ
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

هر سخن جايی و هر نكته مكانی دارد

لِكلِّ مقامٍ مقالٌ

⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
هر که را طاووس باید، جور هندوستان کشد
منْ طَلَب الحَسناءَ یُعطِی مَهَرها
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
هر گردی ، گردو نیست
ما کلُّ بَیضاءَ شَحْمَهٌ. 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
هفت کفن پوسانده است.
اِسْتَوَتْ بهِ الاَرضُ 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
هر که با حق درافتد ور افتد.
مَنْ صَارَع الحقَّ صَرَعَه 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
هشتش گروی نه است.
غَداؤهُ مرهونٌ بَعَشائهِ.  
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
همه را برق می‌گیرد ما را چراغ نفتی.
یأکَلْنی سَبُعٌ ولا یأکلنُی کلبٌ

هرّ را از برّ تشخیص نمی‌دهد
 لا یعرفُ الِهرَّ من البِر
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
هرچه بگندد نمکش می‌زنند
 یا مَاءُ لو  بِغَیْرک غَصِصْتُ
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
هر که با حق در افتد ور افتد
مَنْ صارَعَ الحقّ صَرَعَــهُ 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
هر سری دردی دارد
 کلّ رأس به صداع 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
هیچ کس نمی‌گوید ماست من ترش است
لا یمدح العروسَ إلّا أهلُها 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
یک دست صدا ندارد
الیَـدُ الواحدةُ لا تُــصفّق 
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼
 یک گوشش در است، یک گوشش دروازه
قد جَعَلَ اِحدَی اُذنَیهِ بُستاناً و الأُخری مَیدانا
⪻✿⪼━━━━⪻✿⪼

برای دانلود کتاب های زبان عربی کلیک کنید.